261 lat na deskach25 marca 2026, 18:33

🔊 POSŁUCHAJ

27 marca to niezwykle ważny dzień dla każdego aktora występującego na deskach teatru i widza, który do teatru przychodzi. Tego dnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Teatru.

Historia teatru w Warszawie sięga 1765 roku. 261 lat temu, z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, powstał Teatr Narodowy, który w początkowych latach działalności nie posiadał własnej siedziby. Zyskał ją dopiero 1779 r. na placu Krasińskich – tu, gdzie obecnie mieści się budynek Sądu Najwyższego. Obecnie Teatr Narodowy mieści się na Placu Teatralnym pod numerem 3. Pod numerem 1. mieści się Teatr Wielki czyli Opera Narodowa.

Warszawskie teatry nie ulegały fizycznemu zniszczeniu w okresie zaborów. Podlegały wówczas cenzurze i represjom. Niektóre zmieniały charakter lub były zamykane. Zniszczenie teatrów nastąpiło w okresie II wojny światowej. Na samym jej początku, 19 września 1939 r. spłonął Teatr Wielki, a magazyny i rekwizytornia, które należały do najlepiej zaopatrzonych w Europie, zostały rozkradzione przez okupanta. Niepowetowaną stratą było także zniszczenie biblioteki dramatycznej, biblioteki muzycznej oraz archiwum Teatrów Miejskich. Unikatowy na skalę światową zbiór afiszy teatralnych przestał istnieć.

Niemcy zamknęli polskie teatry i zlikwidowali teatralne szkolnictwo. W 1941 r. aresztowano wielu aktorów, a najwybitniejszych wywieziono do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, wśród nich byli m.in. Stefan Jaracz, Leon Schiller czy Zbigniew Sawan. Trzeba jednak wspomnieć, że na terenie Warszawy, na prawym brzegu, podczas okupacji, niektóre teatry działały w sposób jawny. Należał do nich np. Teatr Niebieski Motyl z siedzibą przy Inżynierskiej 2/4 (wcześniej było tu kino Era). Jawnym teatrem był także Teatr Miraż, a jego siedzibą była sala widowiskowa Domu Akcji Katolickiej przy ul. Floriańskiej 3.

W czasie II wojny światowej, wśród warszawskich elit, znane były przedstawienia Leona Schillera, przygotowywane podczas okupacji w teatrze konspiracyjnym – w Domu Dziewcząt Moralnie Zaniedbanych prowadzonym przez Siostrę Benignę – Stanisławę Umińską, byłą aktorkę, w Henrykowie (jednym z osiedli Białołęki).

Obecnie na prawym brzegu Warszawy działa kilka teatrów, wśród nich jest m.in Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera, który po wojnie zajął budynek Kina Popularnego (wcześniej kino Bomba), Teatr Baj – najstarszy teatr lalek w Polsce założony w 1918 r. na Żoliborzu (siedzibę przy
ul. Jagiellońskiej 28 otrzymał w roku 1953), Teatr Rampa, Teatr Akt czy Scena Metro.

Od 2021 na Pradze-Północ organizowane są Praskie Dni Teatru. Z tegorocznym repertuarem można zapoznać się na stronie pragapn.um.warszawa.pl/-/praskie-dni-teatru-juz-po-raz-6 –

Gwiazdy ekranu i sceny dwudziestolecia międzywojennego

Mieczysława Ćwiklińska – wybitna aktorka charakterystyczna i komediowa. Jadwiga Smosarska – królowa polskiego kina i najpopularniejsza aktorka przedwojenna. Stefan Jaracz – jeden z najwybitniejszych polskich aktorów teatralnych, założyciel teatru Ateneum. Józef Węgrzyn – czołowy aktor dramatyczny, amant. Ina Benita – znana z ról kobiecych femme fatale i komedii. Loda Niemirzanka – aktorka i tancerka, znana z filmów muzycznych. Hanka Ordonówna – tancerka, aktorka, piosenkarka, autorka wierszy i tekstów piosenek. Ikona kabaretu dwudziestolecia międzywojennego. Eugeniusz Bodo – największy amant polskiego kina, aktor, śpiewak, tancerz i producent, prowadził własną kawiarnię Café Bodo. Adolf Dymsza – wybitny aktor komediowy, legenda kabaretu.
***
Qui Pro Quo – teatr działający w latach 1919-1931 w podziemiach Galerii Luxenburga przy Senatorskiej 29. Morskie Oko – teatr rewiowy, działał w latach 1928-1933 w rożnych miejscach Warszawy – na Nowym Świecie, Marszałkowskiej i Karowej. Cyrulik Warszawski – teatr, kabaret literacki z siedzibą przy Kredytowej 14. Działał w latach 1935-1939.

MaG

Foto: Teatr Narodowy na Placu Krasińskich Foto polona.pl / domena publiczna; Rewia Qui Pro Quo Foto Narodowe Archiwum Cyfrowe; Teatr Baj wikimedia.org / Adrian Grycuk

gazeta Mieszkaniec