Mozaice na ratunek!14 stycznia 2026, 17:00

Przy ul. Rezedowej w Marysinie Wawerskim, na ścianie budynku dawnej Spółdzielni Inwalidów „Saturn”, znajduje się przepiękna mozaika. To dzieło ma wysoką wartość artystyczną i historyczną, dlatego w 2020 roku zostało wpisane do rejestru zabytków ruchomych. Obecnie mozaika może być narażona na zniszczenie!

O sprawie poinformowała Olga Pasierbska, wawerska radna z Marysina: Z obserwacji terenowych wynika, że bezpośrednio pod ścianą, na której znajduje się mozaika, mogą być składowane palety oraz różnego rodzaju przedmioty, co stwarza realne i bezpośrednie zagrożenie jej uszkodzenia – zarówno mechanicznego, jak i wynikającego z oddziaływania wilgoci, zabrudzeń czy drgań.

Mieszkańcy zastanawiają się czy mozaikę, która znajduje się na terenie prywatnej firmy, można przenieść w inne miejsce? Wpis do rejestru zabytków ruchomych pozwala na takie działanie.

– Nie możemy obcować z tą sztuką, teren firmy jest zamknięty, a nie taka była idea powstania mozaiki. – Nowi mieszkańcy mogą nawet nie wiedzieć o istnieniu mozaiki, dlaczego nie jest dostępna? – Na Marysinie są piękne miejsca, do jednego z nich można by przenieść mozaikę i zabezpieczyć dla przyszłych pokoleń – mówią mieszkańcy.

– Czy aktualny sposób użytkowania terenu w szczególności w obrębie ściany z mozaiką zapewnia należytą ochronę cennemu obiektowi wpisanemu do rejestru zabytków? – dopytuje radna.

Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochrona zabytków polega m.in. na podejmowaniu działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytku. Właściciel lub posiadacz zabytku zobowiązany jest m.in. do utrzymania zabytku w jak najlepszym stanie. Przepisy przewidują również odpowiedzialność karną za niszczenie zabytku. Kontrolę stanu zabytku zapowiedział Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Mozaika powstała w 1965 r. na elewacji hali produkcyjnej dawnej Spółdzielni Inwalidów „Saturn”, która produkowała wyroby gumowe i lateksowe – znane w czasach PRL-u, smoczki, zabawki, czepki kąpielowe, piłki plażowe czy dętki do piłek. Mozaika stworzona przez Domicellę Bożekowską ma 5 metrów szerokości, a jej tematyka jest powiązana ze spółdzielnią. Historyk sztuki, Paweł Giergoń, autor książki „Mozaika warszawska. Przewodnik po plastyce w architekturze stolicy 1945-1989”, napisał o dziele Bożekowskiej tak: Tematyka mozaiki wiąże się ściśle z profilem zakładu. Kompozycja podzielona została na sześć części, z których każda przedstawia inny motyw związany z produkowanym asortymentem. Jest tu trochę magii, alchemicznych wzorów i instrumentów, kawałek nieprzebranego wszechświata ze znakami zodiaku i oczywiście zwierzęta: lew, smok, łabędź, wąż, pelikan, których przedstawienie interpretować można także symbolicznie. Podczas tworzenia mozaiki artystka osobiście wypalała ceramiczne płytki i układała je na elewacji. Początkowo dzieło składało się z ośmiu elementów, do dzisiaj zachowało się sześć. Dokonując wpisu do rejestru zabytków, prof. Jakub Lewicki pisał, że dzieło jest jedynym przykładem mozaiki zewnętrznej związanej z przestrzenią przemysłową na terenie dzielnicy Wawer. Tym samym stanowi cenny relikt plastyki o charakterze użytkowym obszaru Marysina Wawerskiego oraz element historii dzielnicy. Monumentalna mozaika pochodząca z lat 60. XX w., zlokalizowana przy ul. Rezedowej 19, wpisuje się w nurt „humanizacji” przestrzeni przemysłowych, którego założeniem było wyjście ze sztuką współczesną na zewnątrz galerii sztuki, a także podnoszenie kultury i standardu pracy tzw. klasy robotniczej – komunikował ówczesny konserwator zabytków.

Domicella Bożekowska

(1927-2019). Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Warszawie. Przez dwa lata artystka studiowała także weterynarię. Samodzielnie studiowała botanikę i ekologię – takiej wiedzy potrzebowała w pracy w dziedzinie architektury zieleni i krajobrazu. Zajmowała się rzeźbą, mozaiką, rysunkami i fotografią. Była uznawana za jedną z najwybitniejszych animalistek w Europie. Zainteresowanie światem zwierząt widoczne jest na mozaice przy ul. Rezedowej. Organizowała wystawy „Szanuj Zieleń”, zaprojektowała ZOO we Włocławku czy zieleń na osiedlu Szwoleżerów na Żoliborzu. Walczyła o prawa zwierząt.

W Łazienkach Królewskich, w Koszarach Kantonistów, do 10. maja br. można obejrzeć wystawę Domicelli Bożekowskiej – Miasto zwierząt.

MaG