4 czerwca 1989 r. skończył się w Polsce komunizm2 czerwca 2026, 13:22

Proszę Państwa, 4 czerwca 1989 r. skończył się w Polsce komunizm – te słowa wypowiedziała aktorka Joanna Szczepkowska w głównym wydaniu Dziennika Telewizyjnego. To jedna z najważniejszych dat historii Polski XX wieku. Tego dnia odbyły się pierwsze, powojenne, wolne (częściowo) wybory. Od tamtej pory minęło 37 lat.

Tak budowały się podwaliny III RP

Rok 1980 był pierwszą szansą na skruszenie skostniałego systemu.

17.09.1980 r., w Gdańsku, powstała „Solidarność” – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy.

Władza w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. wprowadziła stan wojenny.

W lutym 1982 r. wprowadzono drastyczną dla społeczeństwa podwyżkę cen żywności – 200%. Ta „reforma” przebiła wcześniejsze podwyżki, które wywoływały protesty w latach 1970, 1976 i w 1980. Ceny z lutego 1982 r. porównywano z rokiem 1953, czyli z okresem szczytowym panującego w Polsce stalinizmu. Podwyżki cen były jednym z powodów i początkiem klęski komunizmu.

22.07.1983 r. zniesiono stan wojenny. Sytuacja gospodarcza kraju była fatalna. Komuniści zrozumieli, że „pójście na zwarcie” ze społeczeństwem to droga donikąd.

6.02.1989 r. rozpoczęły się obrady tzw. Okrągłego Stołu.

7.04.1989 r. Sejm PRL uchwalił „Ustawę o zmianie Konstytucji PRL”, która wprowadziła zapisy o powrocie Senatu.

Na 4 czerwca 1989 r. zaplanowano pierwsze, częściowo wolne wybory.

Zwycięstwo „Solidarności” utorowało drogę do utworzenia we wrześniu 1989 r. niekomunistycznego rządu Premiera Tadeusza Mazowieckiego.

Warszawski Komitet Wyborczy „Solidarność” mieścił się w kawiarni „Niespodzianka” przy pl. Konstytucji

W kawiarni „Niespodzianka” działacze opozycji antykomunistycznej przygotowywali się do wyborów parlamentarnych. Kawiarnia już nie istnieje. 29.05.2019 r., na fasadzie budynku odsłonięto tablicę upamiętniającą miejsce.

– Istniejąca w tym miejscu kawiarnia „Niespodzianka” była zaniedbana i jakaś beznadziejna. To opuszczone miejsce nagle stało się niezwykle popularne. (…) Na dwupiętrowych witrynach zawisły plakaty kandydatów, przy barze rozdawano ulotki, materiały informacyjne i pierwsze numery nieznanej gazety „Solidarność”. Zamiast kawiarnianych stolików na parterze stanęły stare biurka, powstało biuro informacyjne. Niespodziewanie „Niespodzianka” stała się punktem odniesienia, ośrodkiem ogniskującym nadzieje, organizującym społeczną energię i entuzjazm. Z zapomnianego miejsca stała się centrum przyciągającym tłumy. Dziennie przewijało się tu ok. 20 tysięcy osób. Dzięki takim miejscom, takim niespodziankom, wygraliśmy tamte wybory – mówiła podczas uroczystości odsłonięcia tablicy Anna Nehrebecka-Byczewska, ówczesna radna.

Ostatnie wolne wybory odbyły się 6.11.1938 r. Po II wojnie światowej byliśmy już pod strefą wpływów ZSRR. O możliwości samostanowienia nie było mowy. Powojennym wyrazem braku suwerenności było referendum ludowe „3 razy tak” z 30.06.1946 r.

W wyniku sfałszowanego referendum zniesiono senat, znacjonalizowano gospodarkę, wprowadzono reformę rolną. Na nic zdały się protesty, uznanego wtedy za zdrajcę, oponenta komunistów – Stanisława Mikołajczyka, wicepremiera i ministra rolnictwa Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej oraz przedstawicieli USA i Wielkiej Brytanii.

„Porządek” w Polsce robiła grupa płk Arona Pałkina, naczelnika Wydziału D Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR. Rozwiązywała organizacje powiatowe, demolowała lokale wyborcze PSL, mordowała działaczy, aresztowała opozycjonistów.

– W taki oto sposób do władzy doszedł Blok Stronnictw Demokratycznych, z którego w dużej mierze 15 grudnia 1948 roku powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. W czasie kolejnych lat jej rządów przewijały się nieustanne kryzysy, protesty i strajki – Czerwiec ‘56, Marzec ’68, Grudzień ‘70, Czerwiec ‘76, Sierpień ’80 i Grudzień ’81 – wylicza IPN.

MaG